1. Standart Bir Tezin 5 Temel Bölümü
Türkiye ve dünyadaki tüm enstitülerde tezler evrensel bir mantık silsilesi olan IMRaD (Introduction, Methods, Results, and Discussion) yaklaşımını temel alır:
Neden bu araştırma yapıldı? Problem nedir?
Geçmişte bu konuda neler yazıldı ve literatürde hangi boşluk var?
Veriler nasıl toplandı ve hangi bilimsel araçlarla analiz edildi?
Ne bulundu ve bu bulgular literatürdeki diğer çalışmalarla nasıl uyuşuyor?
2. Giriş (Problem Durumu, Amaç, Önem ve Hipotezler)
Giriş bölümü bir huni gibidir; genelden özele iner. İlk paragraflarda küresel veya ulusal çaptaki genel eğilim aktarılır, ardından araştırmanın tam odak noktasına (problem durumu) inilir.
1.1. Problem Durumu • 1.2. Araştırmanın Amacı • 1.3. Araştırmanın Önemi • 1.4. Araştırma Soruları / Hipotezler • 1.5. Sayıltılar (Varsayımlar) • 1.6. Sınırlılıklar • 1.7. Tanımlar
3. Kuramsal Çerçeve ve Literatür Özeti Nasıl Kurulmalı?
Literatür taraması sadece "Ahmet şunu dedi, Mehmet bunu dedi" şeklinde kronolojik bir özet olmamalıdır. Tematik bir yaklaşımla, kavramların tarihsel gelişimi ve birbirleriyle olan nedensel bağları eleştirel bir dille tartışılmalıdır.
4. Yöntem (Evren, Örneklem, Veri Toplama ve Analiz)
Jürinin en çok incelediği bölümdür. Araştırma modeli (nitel, nicel, karma), evren ve örneklem seçimi (basit tesadüfi, tabakalı, amaçlı örnekleme vb.), geçerlik ve güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) ile etik kurul izin belgesi numarası burada eksiksiz belirtilmelidir.
5. Bulgular ve Tartışma: Sonuçları Literatürle Konuşturmak
Bulgular bölümünde sadece elde edilen tablolar, grafikler ve istatistiksel sonuçlar nesnel olarak verilir; yoruma girilmez. Tartışma bölümünde ise bu bulguların ne anlama geldiği ve literatürdeki hangi çalışmalarla örtüşüp hangileriyle çeliştiği doğrudan tartışılır.
6. Sıkça Sorulan Sorular
Tez yazımına hangi bölümden başlanmalıdır?
Deneyimli akademisyenlerin tavsiyesi en son Giriş ve Özet'in yazılmasıdır. Önce Yöntem ve Veri Toplama kurgulanmalı, ardından Kuramsal Çerçeve ve Bulgular yazılmalı, en son genel Giriş bölümü tamamlanmalıdır.